Fundacje rodzinne zapłacą wyższy podatek. Parlament przyjął poprawkę Senatu, teraz ruch prezydenta

Fundacje rodzinne zapłacą wyższy podatek. Parlament przyjął poprawkę Senatu, teraz ruch prezydenta

Senat, izba wyższa Parlamentu, zdjęcie ilustracyjne
Senat, izba wyższa Parlamentu, zdjęcie ilustracyjne Źródło: Shutterstock / Piotr Cierkosz
Parlament zakończył prace nad nowelizacją, która uszczelnia opodatkowanie fundacji rodzinnych. Sejm przyjął jedyną poprawkę Senatu – dotyczy ona zwolnienia z CIT dla części inwestycji w fundusze. Wyższa stawka podatku od wypłat, dwuletnia karencja na sprzedaż majątku i koniec ulgi dla najmu na doby mają obowiązywać od 1 stycznia 2027 r. Najpierw jednak ustawę musi podpisać Karol Nawrocki, który niemal dokładnie rok temu zawetował podobne przepisy.

Senat zajął się nowelizacją ustaw o PIT i CIT 27 października. Senatorowie zgłosili do niej tylko jedną poprawkę. Wcześniej poparła ją senacka Komisja Budżetu i Finansów Publicznych, a zgłosił ją senator Janusz Pęcherz (KO). Jak tłumaczył, chodzi o doprecyzowanie przepisów i zwiększenie ich przejrzystości.

Poprawka przesądza, że z CIT zwolnione pozostaną przychody fundacji rodzinnej z tytułów uczestnictwa w instytucji wspólnego inwestowania, jeśli tytuły uczestnictwa w tym funduszu ma także instytucja rozwoju albo jej spółka zależna. Warunek będzie spełniony także wtedy, gdy instytucja rozwoju kupi tytuły uczestnictwa już po zakończeniu roku podatkowego fundacji – najpóźniej do terminu złożenia zeznania za ten rok.

W praktyce chodzi o furtkę dla fundacji, które razem z państwowymi instytucjami rozwoju inwestują w fundusze. Bez poprawki takie przychody mogłyby stracić zwolnienie, bo nowelizacja co do zasady odbiera je przychodom ze spółek transparentnych podatkowo i części funduszy.

Sejm przyjął poprawkę Senatu w czwartek 5 listopada (druki sejmowe nr 3148 i 3272). Dzień później ustawa trafiła do prezydenta.

19 zamiast 15 proc. Co zmienia nowelizacja

Rząd tłumaczy, że fundacje rodzinne zbyt często służą nie sukcesji firm, ale optymalizacji podatkowej. Minister finansów Andrzej Domański mówił, że obecne przepisy są wykorzystywane do „bardzo agresywnej, nieuczciwej optymalizacji podatkowej”. Najważniejsze zmiany:

  • Wyższy podatek od wypłat. Stawka CIT od świadczeń dla beneficjentów i od mienia wydawanego przy rozwiązaniu fundacji wzrośnie z 15 do 19 proc., czyli do poziomu podatku od dywidend. Wyższa stawka obejmie też tzw. ukryte zyski.
  • Dwuletnia karencja. Jeśli fundacja sprzeda majątek przed upływem dwóch lat od końca roku, w którym go otrzymała, zapłaci podatek od dochodu z tej sprzedaży. Majątek wniesiony na początku roku trzeba więc w praktyce trzymać prawie trzy lata. Karencja nie obejmie sprzedaży wymuszonej decyzją władzy publicznej, np. egzekucji czy wywłaszczenia. Pierwszy projekt MF z 2025 r. przewidywał 36 miesięcy.
  • Koniec ulgi dla najmu na doby. Zwolnienie z CIT nie obejmie przychodów z najmu krótkoterminowego ani z wynajmu obiektów do całodobowego zakwaterowania, np. apartamentów na doby. Zwolniony zostanie tylko najem mieszkań prowadzony bezpośrednio przez fundację i wyłącznie na cele mieszkaniowe – a udowodnić to będzie musiała sama fundacja. Ulga nie obejmie też najmu majątku fundatorowi, beneficjentom i podmiotom powiązanym.
  • Spółki transparentne. Przychody z udziału np. w spółce komandytowej stracą zwolnienie, chyba że byłyby zwolnione, gdyby fundacja uzyskała je bezpośrednio.
  • CFC i exit tax. Fundacje zostaną objęte przepisami o zagranicznych jednostkach kontrolowanych oraz podatkiem od niezrealizowanych zysków, np. przy przenoszeniu majątku za granicę przy rozwiązaniu fundacji.
  • Więcej ukrytych zysków. Do tej kategorii trafią m.in. pożyczki dla fundatora i podmiotów powiązanych, które nie zostały spłacone w terminie albo zostały udzielone na co najmniej 10 lat, a także umorzone, przedawnione lub nieściągalne należności od tych osób.
  • Zmiana na plus. Zwolnienie z PIT obejmie też dzieci i wnuki rodzeństwa fundatora oraz dzieci i wnuki jego pasierba.

Przepisy przejściowe

Stawka 19 proc. będzie dotyczyć świadczeń wypłaconych w roku podatkowym fundacji, który zaczyna się po 31 grudnia 2026 r. Fundacje z rokiem podatkowym innym niż kalendarzowy zachowają stare zasady do jego końca. Karencja obejmie tylko majątek wniesiony od 2027 r.

Do końca 2027 r. fundacje będą mogły oddać mieszkania i obiekty do całodobowego zakwaterowania osobom, które je wniosły – bez podatku od świadczeń, bez PIT i bez podatku od darowizn. Jeśli po takim zwrocie fundusz założycielski spadnie poniżej 100 tys. zł, fundator będzie musiał go uzupełnić.

Skala zjawiska

Według uzasadnienia MF w czerwcu 2026 r. działało ok. 6,7 tys. fundacji rodzinnych. Zeznanie CIT-8FR za 2025 r. złożyło 3017 z nich. Wykazały ok. 126,8 mln zł podatku należnego i ok. 15,3 mld zł dochodów zwolnionych z opodatkowania.

Ekspresowa ścieżka w Sejmie

Rząd przyjął projekt we wrześniu, a 29 września trafił on do Sejmu. Pierwsze czytanie odbyło się 6 października, a 22 października posłowie uchwalili ustawę. Za głosowało 362 posłów, przeciw było 60, a 3 wstrzymało się od głosu.

Teraz decyzja prezydenta

Prezydent ma 21 dni na podpis, weto lub skierowanie ustawy do Trybunału Konstytucyjnego. Ustawa trafiła do niego 6 listopada, więc termin mija 27 listopada.

To ta sama data, w której przed rokiem Karol Nawrocki zawetował poprzednią nowelizację o fundacjach rodzinnych. Argumentował wtedy, że przy tworzeniu fundacji ustawodawca obiecał trzy lata stabilnych zasad, a nowelizacja wprowadzała niekorzystne zmiany po niespełna dwóch latach. Pisał, że państwo powinno ścigać oszustów podatkowych, a nie przeprowadzać „atak na rodzinne fundacje”. Z powodu weta w 2026 r. fundacje rozliczają się według dotychczasowych zasad.

Tegoroczna ustawa jest łagodniejsza od pierwotnego projektu MF i trafia do prezydenta już po upływie trzech lat od wejścia w życie ustawy o fundacji rodzinnej (maj 2023 r.).


Źródła: Prawo.pl, PAP, Bankier.pl, Rzeczpospolita, Bezprawnik.pl, Portal Samorządowy, CREO Kancelaria Prawna, Litigato.